Hồi mới dùng máy tính, mình toàn dùng chuột cho mọi thứ, từ copy cho đến đóng cửa sổ. Không sai, nhưng chậm. Rất chậm. Sau này mình mới nhận ra rằng biết được các phím tắt cơ bản máy tính là một trong những thứ giúp mình làm việc thoải mái hơn hẳn, không cần phải “pro” gì cả, chỉ cần nhớ một lần rồi dùng mãi.
Nội dung
Bạn cần chuẩn bị gì?
Thực ra không cần chuẩn bị nhiều. Chỉ cần:
- Máy tính chạy Windows (bài này tập trung vào Windows, không phải Mac)
- Bàn phím đang hoạt động bình thường, đặc biệt là các phím Ctrl, Alt, Windows, Shift
- Khoảng 10 phút để đọc và thử từng phím một
Mình khuyên bạn vừa đọc vừa thực hành ngay, đừng đọc xong rồi để đó.
Các phím tắt Windows thông dụng cần nắm trước
Nhóm phím Ctrl cơ bản nhất
Đây là nhóm bạn sẽ dùng nhiều nhất trong cuộc đời dùng máy tính. Nhớ mấy cái này trước, còn lại tính sau.
Ctrl + C là copy, tức là sao chép thứ bạn đang chọn vào bộ nhớ tạm. Chọn đoạn văn bản, chọn file, chọn ảnh, rồi nhấn Ctrl + C là xong phần đầu.
Ctrl + V là paste, tức là dán thứ vừa copy vào vị trí bạn muốn. Hai cái này luôn đi kèm nhau, copy trước rồi paste sau.
Ctrl + X là cut, dùng để cắt nội dung hoặc file đang chọn. Với văn bản, nội dung thường biến mất khỏi vị trí cũ ngay sau khi cắt. Với file trong File Explorer, file sẽ được đánh dấu để di chuyển và chỉ rời khỏi vị trí cũ sau khi bạn dán sang nơi mới.
Ctrl + Z là undo, tức là hoàn tác thao tác vừa làm. Gõ nhầm, xóa nhầm, định dạng nhầm thì nhấn Ctrl + Z để quay lại bước trước. Nhấn nhiều lần liên tiếp để lùi nhiều bước.
Ctrl + S là lưu file trong nhiều phần mềm soạn thảo, chỉnh sửa tài liệu hoặc viết code. Với trình duyệt hay một số ứng dụng web, tác dụng có thể khác một chút, nhưng đây vẫn là phím tắt rất nên tập thành thói quen.
Mình từng không biết Ctrl + Z và cứ tưởng lỡ xóa nhầm là mất luôn. Hóa ra chỉ cần nhấn Ctrl + Z là lấy lại được, cứu mình không biết bao nhiêu lần.
Nhóm phím quản lý cửa sổ
Khi mở nhiều cửa sổ cùng lúc, đây là các tổ hợp phím hay dùng nhất để chuyển qua lại mà không cần đụng chuột.
- Alt + Tab: Chuyển qua lại giữa các cửa sổ đang mở. Giữ Alt, nhấn Tab nhiều lần để chọn cửa sổ muốn đến.
- Windows + D: Thu nhỏ tất cả cửa sổ, hiện ra màn hình desktop. Nhấn lại lần nữa để khôi phục.
- Windows + E: Mở File Explorer ngay lập tức.
- Alt + F4: Đóng cửa sổ đang mở. Nếu nhấn khi không có cửa sổ nào thì máy hỏi bạn có muốn tắt máy không.
Nói thêm một chút là Alt + Tab trông có vẻ khó nhớ, nhưng chỉ cần dùng vài lần là quen tay ngay, đặc biệt khi bạn hay làm việc với nhiều cửa sổ cùng lúc. Còn nếu muốn chuyển giữa các tab trong trình duyệt, bạn thường dùng Ctrl + Tab.
Nhóm phím chỉnh sửa văn bản
Nhóm này cực kỳ hữu dụng khi gõ văn bản trong Word, Google Docs, hay bất kỳ ô nhập liệu nào.
- Ctrl + A: Chọn tất cả nội dung trong trang hoặc ô đang focus
- Ctrl + B: In đậm chữ đang chọn
- Ctrl + F: Mở ô tìm kiếm trong trang hoặc tài liệu
- Home / End: Nhảy về đầu dòng hoặc cuối dòng hiện tại
- Ctrl + Home / Ctrl + End: Nhảy lên đầu trang hoặc xuống cuối trang
Mình dùng Ctrl + F gần như mỗi ngày, khi đọc tài liệu dài hay tìm từ trong file Excel. Nhanh hơn kéo chuột đi tìm rất nhiều.
Nhóm phím tắt Windows thông dụng cho hệ thống
Mấy cái này ít người mới biết nhưng dùng rất tiện trong sinh hoạt hàng ngày.
- Windows + L: Khóa màn hình ngay lập tức, tiện khi cần rời khỏi bàn làm việc
- Windows + I: Mở Settings (Cài đặt)
- PrtScn: Chụp màn hình toàn bộ và thường lưu vào clipboard để bạn dán vào Word, Paint hoặc khung chat. Trên một số máy Windows 10/11, phím này có thể mở công cụ chụp màn hình tùy theo cài đặt.
- Windows + Shift + S: Mở công cụ chụp một vùng màn hình tùy chọn. Sau khi chụp, ảnh thường được lưu vào clipboard để bạn dán ngay vào nơi cần dùng.
Muốn biết thêm các phím tắt nâng cao hơn? Xem thêm bài [link nội bộ: phím tắt nâng cao trên Windows 10 và 11].
Lỗi hay gặp và cách xử lý
Nhấn phím tắt nhưng không thấy gì xảy ra Có thể bạn đang focus nhầm chỗ, tức là con trỏ chuột hoặc focus đang nằm ở vùng không nhận phím tắt đó. Thử click vào vùng nội dung chính trước rồi nhấn lại. Ví dụ Ctrl + F chỉ hoạt động khi cửa sổ trình duyệt hoặc tài liệu đang được chọn.
Ctrl + Z không hoàn tác được Không phải ứng dụng nào cũng hỗ trợ undo không giới hạn. Một số phần mềm chỉ cho hoàn tác vài bước, sau đó không lùi thêm được nữa.
Nên nhớ lưu file thường xuyên bằng Ctrl + S để tránh mất dữ liệu.
Alt + F4 đóng nhầm cửa sổ Cái này mình cũng từng bị. Nhấn Alt + F4 quen tay nhưng lại đang focus vào cửa sổ khác, thế là đóng nhầm. Trước khi nhấn, nhìn lên thanh tiêu đề xem cửa sổ nào đang được chọn. Nếu chưa lưu, Windows thường hỏi lại trước khi đóng, nên không quá lo.
Thực hành mỗi ngày một chút, chỉ sau vài buổi là mấy phím này thành phản xạ tự nhiên luôn. Chúc bạn dùng máy tính ngày càng nhanh tay hơn. À, các phím F trên bàn phím cũng là những phím tắt quan trọng được nhiều người dùng, ví dụ muốn đổi tên file ta có thể dùng phím F2. Tìm hiểu trong bài viết sau nhé.